Tarix və turizmin qovuşduğu Aralıq dənizi incisi - Qədim Side şəhəri

Side Antik Şəhəri Antalya bölgəsinin ən mühüm tarixi-mədəni irs nümunələrindən biri olmaqla yanaşı, Türkiyənin aparıcı turizm istiqamətlərindən biri hesab olunur. Qədim dövrdə Pamfilya regionunun əsas liman şəhərlərindən biri olan Side, bu gün həm arxeoloji əhəmiyyəti, həm də turizm potensialı ilə seçilir.

Side Antalyanın Manavgat rayonunun təxminən 7 km cənub-qərbində, eni 350–400 metr olan yarımada üzərində yerləşir. Şəhərin adı qədim Luvi dilində “nar” mənasını verir ki, bu da bölgənin məhsuldarlıq və bolluq simvolu kimi dəyərləndirilir.

Şəhərin planlaşdırılması Pamfilya şəhərlərinə xas xüsusiyyətləri əks etdirir. Əsas giriş nöqtəsi olan “Böyük Qapı”dan başlayan monumental küçə şəhərin mərkəzinə doğru uzanır və məbədlərin yerləşdiyi geniş meydana çıxır. Küçə boyunca yerləşən Korinf üslublu sütunlar və onların arxasında qalan dükan qalıqları Sidenin qədim ticarət və iqtisadi həyatının inkişaf səviyyəsini göstərir.

Side Antik Şəhərinin ən diqqətçəkən tikililərindən biri Side Antik Teatrıdır. Aqoranın cənubunda yerləşən bu teatr memarlıq baxımından Anadolu ərazisində nadir nümunələrdən hesab olunur. Onun əsas fərqləndirici xüsusiyyəti oturacaq sıralarının bir hissəsinin tağ və tonoz sistemi ilə yaradılmış süni yamac üzərində qurulmasıdır.

Teatrın üçmərtəbəli səhnə binası, zəngin dekorativ elementləri və fasadındakı heykəltəraşlıq nümunələri antik dövrün yüksək memarlıq və estetik səviyyəsini nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, şəhərdə agora, hamam kompleksləri, məbədlər və liman infrastrukturu kimi digər arxeoloji obyektlər də qorunub saxlanılmışdır.

Side bu gün Türkiyənin ən populyar turizm istiqamətlərindən biridir. Onun turizm potensialını şərtləndirən əsas amillər aşağıdakılardır:

Qədim şəhərin yaxşı qorunmuş memarlıq nümunələri turistlər üçün açıq hava muzeyi funksiyasını yerinə yetirir. Aralıq dənizi sahilində yerləşməsi Sideni həm mədəni, həm də çimərlik turizmi üçün əlverişli edir. Antik xarabalıqların üzərində və ətrafında müasir otellər, restoranlar və xidmət obyektləri fəaliyyət göstərir. İqlim şəraiti və müxtəlif turizm məhsulları (mədəni turlar, dəniz turizmi, ekskursiyalar) Sideni mövsümi deyil, davamlı turizm mərkəzinə çevirir.

Side Antik Şəhəri qədim tarixlə müasir turizmin harmonik şəkildə birləşdiyi nadir məkanlardan biridir. Burada həm arxeoloji irsin qorunması, həm də turizm sənayesinin inkişafı paralel şəkildə həyata keçirilir. Bu xüsusiyyət Sideni yalnız Türkiyə üçün deyil, ümumilikdə Aralıq dənizi regionu üçün strateji əhəmiyyətli turizm mərkəzlərindən birinə çevirir.